Autor: prace

Badanie jakości życia u pacjentów z dyskopatią lędźwiową

~ prace ~ Dodaj komentarz
5/5 - (1 vote)

Choroba, szczególnie przewlekła i postępująca, znacząco wpływa na funkcjonowanie pacjenta nie tylko biorąc pod uwagę obszar choroby i proces terapeutyczny, ale także w relacjach międzyludzkich w rodzinie, środowisku i społeczeństwie. Problemem jest przystosowanie się do zmian w życiu spowodowanych chorobą lub niepełnosprawnością. Ocena jakości życia w chorobach przewlekłych jest źródłem dodatkowych informacji, które odgrywają ważną rolę w podejmowaniu decyzji związanych z leczeniem, pokazuje również potrzeby pacjentów i ich problemy (K. Klimaszewska, E. Krajewska-Kułak, D. Kędzior, 2011).

Terapia w szczególności ma na celu poprawę jakości życia pacjenta. Pacjent musi dokonać subiektywnej oceny swojego stanu i ocenić samopoczucie związane z chorobą i procesem leczenia. Ważne, często najważniejsze dla pacjenta jest odzyskanie możliwości aktywnego, samodzielnego życia, dlatego wytężone wysiłki zespołu terapeutycznego dążą do osiągnięcia tego celu (K. Jaracz, 1998).

Ponadto akceptacja choroby (zmiana w odbiorze/odpowiedzi), zmiana standardów wewnętrznych, poczucie wartości (L. Wołowicka, 2001) może przyczynić się do znacznej poprawy jakości życia.

Dolegliwości kręgosłupa lędźwiowego są ogromnym problemem społecznym i ekonomicznym. Najczęściej dotyczą one osób w wieku produkcyjnym, które są czasowo lub trwale niezdolne do pracy. Większość z nich zmuszona jest do zmiany pracy lub rezygnacji z poprzedniej pracy i przejścia na emeryturę. Ponadto choroby kręgosłupa nadal generują wysokie koszty leczenia, często przewyższające leczenie innych chorób. Ograniczenia sprawności ruchowej mogą trwać latami, co zniechęca do aktywności, powoduje uzależnienie od narkotyków i depresję (R. Jabłońska, W. Beuth, 2008).

Leczenie zachowawcze i operacja poprawiają stan pacjentów, ale w każdym przypadku konieczny jest indywidualny plan zarządzania terapeutycznego. Obraz neurologiczny pacjentów różni się w zależności od ciężkości choroby, metody leczenia, współistniejących chorób. Ocena stanu neurologicznego jest badaniem, które determinuje wybór metody leczenia, a także jest głównym kryterium decydującym o jego skuteczności (K. Roch Radziszewski, 2007).

W większości przypadków dyskopatii w okolicy lędźwiowej mamy do czynienia z osłabieniem zginaczy podeszwowych stopy lub zginaczy grzbietowych stopy, co może skutkować tzw. chodem kulejącym lub brodzącym, co znacznie ogranicza możliwość poruszania się, zwłaszcza na nierównym podłożu (A. Dąbek, K. Dudziński, A Prusinowska,  2006).

Dyskopatia odcinka lędźwiowego kręgosłupa nieuchronnie prowadzi do obniżenia jakości życia, dlatego do zadań terapeutycznych i opiekuńczych należy zmniejszenie dysfunkcji kręgosłupa w takim stopniu, w jakim możliwe jest prowadzenie normalnego życia rodzinnego, społecznego i zawodowego (K. Klimaszewska, 2011).

Na ocenę jakości życia wpływa choroba i jej przebieg, a także wiek, płeć, role społeczne, możliwości osoby dotkniętej chorobą, potencjał sił adaptacyjnych i procesów radzenia sobie oraz wsparcie społeczne.

Niepowodzenia związane z brakiem umiejętności radzenia sobie z chorobą zniechęcają pacjenta. Jest bezradny wobec sytuacji zdrowotnej, niemożności wpływania na nią, co prowadzi do braku satysfakcji z własnej roli w społeczeństwie i znaczenia dla innych ludzi. Ponadto choroba dezorganizuje poprzednie życie rodzinne, relacje. Choroba powoduje koszty emocjonalne, społeczne, a także materialne. Zadaniem rodziny jestwspieranie chorego w powrocie do zdrowia, co wiąże się z koniecznością zmiany ról i dezorganizacją życia rodzinnego (K. Obuchowski, 2000).

Na jakość życia pacjentów z dyskopatią lędźwiową silnie wpływa ból, który w większym stopniu występuje przed terapią, natomiast po odpowiednim leczeniu dolegliwości zmniejszają się, choć nie znikają całkowicie. Ból znacząco wpływa na ograniczenie samodzielności pacjentów. Istnieją różnice w indywidualnej wrażliwości na ból. Chory często musi nauczyć się żyć z bólem. Dokuczliwy ból staje się problemem nie tylko dla samego pacjenta, ale także wpływa na życie bliskich i wpływa na życie pacjenta w różnych obszarach. Ból wpływa na wydolność pacjenta, zakłóca wykonywanie prostych codziennych czynności, takich jak ubieranie się, stanie, siedzenie, chodzenie czy sprzątanie, co obniża jakość życia. Ponadto, przydługotrwałym bólu u pacjentów, stwierdza się depresję i bezsilność. Objawy depresyjne u pacjentów z dyskopatią lędźwiową nasilają się wraz z czasem trwania choroby, ponadto poziom zaburzeń depresyjnych jest wyższy u pacjentów młodych i w średnim wieku (E. Czaja, M. Kózka, A. Burda, 2012).

Podsumowując, proces chorobowy, niezależnie od nasilenia czy fazy, w której się znajduje, wpływa na życie pacjenta, ponieważ bardzo często prowadzi do jego dezorganizacji i ograniczenia ról społecznych, co znacznie obniża poziom i jakość życia, ponadto zespoły bólowe kręgosłupa są jedną z głównych przyczyn długotrwałej niezdolności do pracy wśród osób aktywnych zawodowo i bardzo często są przyczyną niepełnosprawności lub niepełnosprawności. Na ocenę jakości życia pacjentów z dyskopatią wpływa nie tylko choroba i jej przebieg, ale także takie czynniki, jak wykonywanie ról społecznych, indywidualne możliwości osoby dotkniętej chorobą oraz stopień uzyskanego wsparcia społecznego (M. Sierakowska, 2004).

Dyskopatia, podobnie jak inne przewlekłe choroby neurologiczne, wpływa na jakość życia w zależności od częstotliwości nawrotów dolegliwości i ich nasilenia, które często zakłócają role społeczne, prowadząc tym samym do zaburzeń depresyjnych. Objawy depresyjne nasilają się wraz z czasem trwania choroby, znacząco wpływając na ocenę wyników leczenia. Pacjenci ci wykazują wysoki poziom zaburzeń, zwłaszcza snu, zaburzeń koncentracji, zdolności podejmowania decyzji, samooceny oraz psychosomatycznych zaburzeń czynności narządów, tj. zaparć, kołatania serca (R. Jabłońska, W. Beuth, 2008; D. Karpowicz-Kulesza, 1998).

Leczenie zespołów bólowych kręgosłupa jest bardzo trudne, ponieważ żadna pojedyncza metoda leczenia nie jest skuteczna, dlatego zaleca się leczenie wielokierunkowe, tj. farmakoterapię, rehabilitację i psychoterapię (A. Depa, G. Przysada, A. Wolan, 2010).

Dlatego na poprawę jakości życia wpływa nie tylko usunięcie lub złagodzenie objawów choroby, ale także nauczenie, jak radzić sobie z problemami życia codziennego, stresem i cierpieniem związanym z chorobą. Najważniejszą rzeczą dla chorego jest odzyskanie możliwości aktywnego i samodzielnego życia (K. Jaracz, 1998).

Badanie jakości życia u pacjentów z dyskopatią lędźwiową

Dyskopatia lędźwiowa stanowi jedno z najczęściej występujących schorzeń układu ruchu, które w istotny sposób wpływa na funkcjonowanie człowieka w wielu obszarach życia. Choroba ta, związana ze zmianami zwyrodnieniowymi krążków międzykręgowych odcinka lędźwiowego kręgosłupa, jest częstą przyczyną przewlekłego bólu pleców, ograniczeń ruchowych oraz obniżenia sprawności fizycznej. Z perspektywy współczesnej medycyny i nauk o zdrowiu coraz większe znaczenie przypisuje się nie tylko obiektywnym wskaźnikom klinicznym, lecz także subiektywnej ocenie stanu zdrowia pacjenta, wyrażanej poprzez pojęcie jakości życia.

Jakość życia u pacjentów z dyskopatią lędźwiową stanowi złożone zagadnienie, obejmujące zarówno aspekt fizyczny, jak i psychiczny oraz społeczny. Przewlekły ból, charakterystyczny dla tego schorzenia, wpływa na zdolność do wykonywania codziennych czynności, aktywność zawodową oraz relacje interpersonalne. W efekcie pacjenci często doświadczają obniżonego nastroju, poczucia bezradności oraz ograniczenia uczestnictwa w życiu społecznym. Badanie jakości życia pozwala zatem na całościową ocenę skutków choroby, wykraczającą poza tradycyjne kryteria medyczne.

W ostatnich latach obserwuje się rosnące zainteresowanie problematyką jakości życia w chorobach przewlekłych, w tym w schorzeniach kręgosłupa. Wynika to z faktu, że dyskopatia lędźwiowa często ma charakter długotrwały, a jej leczenie nie zawsze prowadzi do całkowitego ustąpienia objawów. W takich przypadkach celem postępowania terapeutycznego staje się nie tylko redukcja bólu, lecz także poprawa funkcjonowania pacjenta i jego subiektywnego dobrostanu. Badania jakości życia dostarczają cennych informacji na temat skuteczności różnych metod leczenia i rehabilitacji.

Istotnym aspektem analiz jakości życia jest uwzględnienie indywidualnej perspektywy pacjenta. Osoby cierpiące na dyskopatię lędźwiową mogą w odmienny sposób postrzegać nasilenie objawów oraz ich wpływ na codzienne życie. Czynniki takie jak wiek, płeć, aktywność zawodowa czy wsparcie społeczne mogą modyfikować subiektywną ocenę jakości życia. Z tego względu badania w tym obszarze powinny uwzględniać różnorodność doświadczeń pacjentów.

Podejmowanie badań nad jakością życia u pacjentów z dyskopatią lędźwiową ma również znaczenie praktyczne. Wyniki takich analiz mogą stanowić podstawę do planowania kompleksowej opieki medycznej, uwzględniającej nie tylko leczenie farmakologiczne i chirurgiczne, lecz także rehabilitację, wsparcie psychologiczne oraz edukację zdrowotną. W ten sposób badanie jakości życia wpisuje się w holistyczne podejście do pacjenta, charakterystyczne dla współczesnej medycyny.

Metodologiczne aspekty badania jakości życia

Badanie jakości życia u pacjentów z dyskopatią lędźwiową opiera się na zastosowaniu standaryzowanych narzędzi badawczych, które umożliwiają obiektywizację subiektywnych odczuć pacjentów. Najczęściej wykorzystywane są kwestionariusze oceniające różne wymiary funkcjonowania, takie jak sprawność fizyczna, poziom bólu, stan psychiczny oraz relacje społeczne. Narzędzia te pozwalają na porównywanie wyników między grupami pacjentów oraz ocenę zmian w czasie, na przykład przed i po zastosowaniu określonej formy terapii.

W badaniach jakości życia istotne znaczenie ma dobór odpowiedniego kwestionariusza. W przypadku dyskopatii lędźwiowej często stosuje się zarówno narzędzia ogólne, oceniające jakość życia niezależnie od jednostki chorobowej, jak i kwestionariusze specyficzne dla schorzeń kręgosłupa. Połączenie obu typów narzędzi umożliwia uzyskanie pełniejszego obrazu sytuacji pacjenta, uwzględniającego zarówno ogólny dobrostan, jak i specyficzne ograniczenia wynikające z choroby.

Proces badawczy powinien uwzględniać również czynniki kliniczne, takie jak czas trwania choroby, nasilenie objawów bólowych oraz zastosowane metody leczenia. Dane te pozwalają na analizę zależności między stanem klinicznym a jakością życia pacjentów. Badania wskazują, że długotrwały ból oraz częste nawroty objawów są istotnie związane z obniżeniem jakości życia, szczególnie w zakresie funkcjonowania fizycznego i emocjonalnego.

Ważnym elementem metodologii jest także uwzględnienie aspektów psychospołecznych. Czynniki takie jak poziom wsparcia ze strony rodziny, sytuacja zawodowa czy strategie radzenia sobie ze stresem mogą znacząco wpływać na subiektywną ocenę jakości życia. Dlatego coraz częściej badania jakości życia u pacjentów z dyskopatią lędźwiową mają charakter interdyscyplinarny, łącząc perspektywę medyczną z psychologiczną i społeczną.

Rzetelność i trafność badań jakości życia zależą również od odpowiedniego przygotowania pacjentów do udziału w badaniu. Zrozumienie celu badania oraz sposobu wypełniania kwestionariuszy sprzyja uzyskaniu wiarygodnych wyników. W praktyce klinicznej istotne jest, aby badania te były prowadzone w sposób systematyczny i stanowiły integralny element oceny stanu pacjenta.

Wpływ dyskopatii lędźwiowej na poszczególne wymiary jakości życia

Dyskopatia lędźwiowa w sposób szczególnie wyraźny wpływa na fizyczny wymiar jakości życia. Ograniczenie ruchomości kręgosłupa, trudności w wykonywaniu codziennych czynności oraz konieczność unikania określonych aktywności prowadzą do obniżenia sprawności funkcjonalnej. Pacjenci często zgłaszają problemy z długotrwałym siedzeniem, chodzeniem czy podnoszeniem ciężarów, co wpływa na ich samodzielność i niezależność.

Przewlekły ból, będący jednym z głównych objawów dyskopatii lędźwiowej, ma istotne konsekwencje dla psychicznego wymiaru jakości życia. Długotrwałe doświadczanie bólu może prowadzić do obniżenia nastroju, lęku oraz zaburzeń snu. W wielu przypadkach obserwuje się również rozwój objawów depresyjnych, które dodatkowo pogarszają subiektywną ocenę stanu zdrowia i utrudniają proces leczenia.

Wpływ choroby na funkcjonowanie społeczne pacjentów stanowi kolejny istotny aspekt jakości życia. Ograniczenia ruchowe i dolegliwości bólowe mogą prowadzić do rezygnacji z aktywności towarzyskich oraz zmniejszenia kontaktów społecznych. Pacjenci z dyskopatią lędźwiową często doświadczają trudności w pełnieniu ról zawodowych i rodzinnych, co może prowadzić do poczucia izolacji i obniżenia samooceny.

Warto zwrócić uwagę na wpływ dyskopatii lędźwiowej na jakość życia zawodowego. Choroba ta jest jedną z częstszych przyczyn absencji chorobowej oraz obniżenia wydajności pracy. Dla wielu pacjentów konieczność zmiany charakteru pracy lub całkowitej rezygnacji z aktywności zawodowej stanowi poważne obciążenie psychiczne i ekonomiczne. Badania jakości życia pozwalają na ocenę skali tych problemów oraz identyfikację obszarów wymagających wsparcia.

Pomimo licznych ograniczeń, niektórzy pacjenci z dyskopatią lędźwiową potrafią adaptować się do choroby i utrzymywać względnie dobrą jakość życia. Czynniki takie jak skuteczna rehabilitacja, wsparcie społeczne oraz pozytywne strategie radzenia sobie z bólem mogą łagodzić negatywne skutki choroby. Analiza tych czynników stanowi istotny element badań jakości życia i może przyczynić się do poprawy opieki nad pacjentami.

Znaczenie badań jakości życia w praktyce klinicznej

Badanie jakości życia u pacjentów z dyskopatią lędźwiową ma istotne znaczenie dla oceny skuteczności leczenia. Tradycyjne wskaźniki medyczne, takie jak wyniki badań obrazowych czy zakres ruchomości kręgosłupa, nie zawsze odzwierciedlają realne funkcjonowanie pacjenta. Uwzględnienie subiektywnej oceny jakości życia pozwala na bardziej trafną ocenę efektów terapii z perspektywy chorego.

W praktyce klinicznej wyniki badań jakości życia mogą stanowić podstawę do modyfikacji planu leczenia. W przypadku pacjentów, u których pomimo poprawy parametrów klinicznych utrzymuje się niska jakość życia, konieczne może być włączenie dodatkowych form wsparcia, takich jak terapia psychologiczna czy programy edukacyjne. Takie podejście sprzyja indywidualizacji leczenia i lepszemu dostosowaniu go do potrzeb pacjenta.

Badania jakości życia mają również znaczenie prognostyczne. Niska jakość życia w początkowym etapie leczenia może być czynnikiem ryzyka niekorzystnych wyników terapii oraz przewlekłości objawów. Wczesna identyfikacja pacjentów zagrożonych pogorszeniem jakości życia umożliwia podjęcie działań profilaktycznych i terapeutycznych, które mogą poprawić rokowanie.

Z perspektywy systemu ochrony zdrowia badanie jakości życia dostarcza danych istotnych dla oceny efektywności kosztowej różnych metod leczenia dyskopatii lędźwiowej. Analiza ta pozwala na porównanie nie tylko skuteczności klinicznej, lecz także wpływu terapii na codzienne funkcjonowanie pacjentów. W ten sposób jakość życia staje się ważnym kryterium w podejmowaniu decyzji dotyczących organizacji opieki zdrowotnej.

Podsumowując, badanie jakości życia u pacjentów z dyskopatią lędźwiową stanowi istotny element współczesnej praktyki medycznej. Pozwala ono na całościową ocenę skutków choroby, uwzględniającą zarówno aspekty fizyczne, jak i psychiczne oraz społeczne. Włączenie oceny jakości życia do rutynowej opieki nad pacjentami z dyskopatią lędźwiową sprzyja poprawie skuteczności leczenia, zwiększeniu satysfakcji pacjentów oraz realizacji holistycznego podejścia do zdrowia.

Czaja E., Kózka M., Burda A.: Jakość życia pacjentów z dyskopatią lędźwiowo-krzyżową kręgosłupa . W: Pielęgniarstwo Neurologiczne i Neurosurgiczne 2012, 1,(3), 92 – 96.

Dąbek A., Dudziński K., Seyfried A.: Wpływ stabilizacji stopy na chód u osób z dyskopatią w odcinku lędźwiowym kręgosłupa. W: Postęp rehabilitacji 2006, 3, 17 – 23.

Klimaszewska K., Krajewska-Kułak E., Kondzior D. : Jakość życia pacjentów z zespołami bólowymi kręgosłupa lędźwiowego. W: Problemy pielęgniarstwa 2011, 19, (1), 47 – 54.

Obuchowski K.: Psychologia ludzkich aspiracji.  Zysk i S-k, Poznań 2000, 44 – 48.

Sierakowska M., Krajewska – Kułak E.: Jakość życia w chorobach przewlekłych – nowe spojrzenie na pacjenta i problemy zdrowotne w aspekcie subiektywnejoceny. W: Pielęgniarstwo XXI Wieku 2004, 2, (7), 23 – 26.

Wołowicka L.: Jakość życia w naukach medycznych. Wydawnictwo Akademii Medycznej. Poznań 2001, 17 – 28, 54 – 69, 193 – 201.

Leczenie zachowawcze dyskopatii lędźwiowej

~ prace ~ Dodaj komentarz
5/5 - (1 vote)

Głównym celem leczenia jest zmniejszenie bólu oraz przywrócenie sprawności fizycznej i zdolności do pracy.

Leczenie zachowawcze jest wskazane w początkowym okresie choroby. Konieczne jest prowadzenie oszczędnego stylu życia, ograniczając podnoszenie i podnoszenie ciężkich przedmiotów. Spanie na twardym materacu odciąża kręgosłup. Zmniejszenie dolegliwości przynosi leżenie z kończynami zgiętymi w stawach biodrowych i kolanowych wspartymi na poduszce (T. Bojczuk, G. Przysada, Ł. Strzępek, 2010).

W okresie ostrego bólu można złagodzić kręgosłup, zakładając gorset. Ponadto pływanie w ciepłej wodzie pomaga rozluźnić napięte mięśnie pleców, zmniejszając w ten sposób ból. Ważne jest, aby po ustąpieniu bólu wykonywać ćwiczenia wzmacniające mięśnie brzucha i tułowia (T. M. Domżał, 2001).

W leczeniu zachowawczym podaje się również leki przeciwbólowe, przeciwzapalne i rozluźniające mięśnie poprzecznie prążkowane.

Zanik dolegliwości nie oznacza wyleczenia pacjenta, ponieważ uszkodzony krążek międzykręgowy jest słabym punktem w kręgosłupie, który wymaga dbałości o utrzymanie prawidłowego „gorsetu mięśniowego”, aby zapobiec nawrotom dolegliwości (A. Dziak, 2007).

Leczenie zachowawcze dyskopatii lędźwiowej stanowi podstawowy i najczęściej stosowany sposób postępowania terapeutycznego, szczególnie w początkowych stadiach choroby oraz w przypadkach, gdy objawy nie mają charakteru neurologicznego lub nie występuje zagrożenie trwałym uszkodzeniem struktur nerwowych. Celem tego rodzaju leczenia jest złagodzenie bólu, poprawa funkcji ruchowej pacjenta, przeciwdziałanie nawrotom oraz spowolnienie postępu zmian degeneracyjnych. Kluczowym elementem terapii jest kompleksowe i indywidualnie dopasowane podejście, uwzględniające stopień nasilenia objawów, styl życia chorego, jego wiek, stan ogólny oraz aktywność zawodową.

W początkowej fazie leczenia zachowawczego szczególnie istotne jest ograniczenie aktywności fizycznej prowadzącej do zaostrzenia dolegliwości bólowych. Zaleca się unikanie przeciążeń kręgosłupa, takich jak dźwiganie ciężkich przedmiotów, długotrwałe siedzenie, gwałtowne skręty tułowia czy wykonywanie ruchów w pozycji pochylonej. Jednocześnie, całkowity bezruch nie jest zalecany, ponieważ może prowadzić do sztywności mięśni, osłabienia siły mięśniowej oraz pogorszenia krążenia w obrębie tkanek przykręgosłupowych. W wielu przypadkach wskazane jest krótkotrwałe leżenie w pozycjach odciążających kręgosłup, na przykład z nogami zgiętymi w kolanach i biodrach, podpartymi na wałku lub krześle.

Bardzo ważnym komponentem terapii zachowawczej są środki farmakologiczne. Najczęściej stosowane są niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), takie jak ibuprofen, diklofenak czy naproksen, które łagodzą ból i zmniejszają stan zapalny w obrębie uciskanego korzenia nerwowego. W przypadkach silnych dolegliwości bólowych stosuje się również leki przeciwbólowe o działaniu ośrodkowym, a niekiedy także leki z grupy opioidów. W celu zmniejszenia napięcia mięśni przykręgosłupowych podawane są także leki rozkurczowe i miorelaksacyjne, które pomagają zredukować odruchowy skurcz mięśni będący reakcją obronną organizmu na ból.

Kolejnym niezwykle istotnym filarem leczenia zachowawczego dyskopatii lędźwiowej jest fizjoterapia. Jej głównym celem jest przywrócenie sprawności ruchowej, poprawa elastyczności tkanek miękkich oraz wzmocnienie mięśni odpowiadających za stabilizację kręgosłupa. Rehabilitacja powinna być poprzedzona szczegółową oceną stanu pacjenta przez fizjoterapeutę i dostosowana do indywidualnych możliwości. W jej ramach stosuje się różnorodne techniki, takie jak kinezyterapia (ćwiczenia ruchowe), terapia manualna, masaże, fizykoterapia (np. elektroterapia, krioterapia, laseroterapia) czy techniki relaksacyjne. Szczególnie skuteczne są ćwiczenia wzmacniające tzw. gorset mięśniowy, obejmujący mięśnie brzucha, grzbietu i pośladków, które odpowiadają za prawidłowe podparcie kręgosłupa.

W niektórych przypadkach wskazane jest również zastosowanie specjalnych gorsetów ortopedycznych, które mają na celu stabilizację odcinka lędźwiowego, ograniczenie ruchomości oraz odciążenie uszkodzonych struktur kręgosłupa. Ich stosowanie powinno jednak być krótkotrwałe i ściśle kontrolowane przez specjalistę, aby uniknąć nadmiernego osłabienia mięśni. Równolegle z terapią fizyczną zaleca się także edukację pacjenta w zakresie ergonomii – prawidłowego podnoszenia przedmiotów, pozycji przy pracy siedzącej, unikania długotrwałego pozostawania w jednej pozycji oraz wprowadzenia regularnej, umiarkowanej aktywności fizycznej, jak np. pływanie czy nordic walking.

Leczenie zachowawcze może również obejmować bardziej zaawansowane techniki przeciwbólowe, takie jak iniekcje miejscowe (blokady) z zastosowaniem kortykosteroidów lub środków znieczulających, aplikowane w bezpośrednie sąsiedztwo uciśniętego korzenia nerwowego. Tego typu zabiegi przeprowadza się zwykle w warunkach szpitalnych lub ambulatoryjnych pod kontrolą obrazowania RTG lub USG. Celem iniekcji jest szybkie złagodzenie stanu zapalnego i redukcja bólu, co pozwala na szybsze rozpoczęcie rehabilitacji ruchowej.

Warto podkreślić, że skuteczność leczenia zachowawczego w przypadku dyskopatii lędźwiowej jest bardzo wysoka – u większości pacjentów objawy ustępują w ciągu kilku tygodni, a odpowiednia rehabilitacja pozwala na utrzymanie efektów terapii i zapobieganie nawrotom. Niemniej jednak w przypadkach, gdy mimo leczenia objawy bólowe utrzymują się przez dłuższy czas lub pojawiają się objawy neurologiczne (np. niedowład, utrata czucia, zaburzenia oddawania moczu), konieczna może być konsultacja neurochirurgiczna i rozważenie leczenia operacyjnego.

W leczeniu zachowawczym kluczowe jest zatem kompleksowe i interdyscyplinarne podejście, łączące farmakoterapię, rehabilitację, wsparcie psychologiczne i edukację pacjenta. Takie postępowanie nie tylko przyczynia się do zmniejszenia objawów i poprawy jakości życia, ale również zwiększa świadomość pacjenta co do konieczności dbałości o kręgosłup w codziennym funkcjonowaniu.

Ból jako objaw dominujący w dyskopatii lędźwiowej

~ prace ~ Dodaj komentarz
5/5 - (1 vote)

Problem bólu dotyka każdą osobę, dlatego jest centrum zainteresowania różnych dziedzin. Obowiązkiem zespołu leczącego jest walka z bólem, który jest cenną informacją diagnostyczną, a także odzwierciedla efekty leczenia (E. Czaja, M. Kózka, A. Burda 2012).

Ból jest odczuciem czuciowym, które może być związane z działaniem szkodliwego bodźca lub gdy grozi wystąpieniem takiego uszkodzenia, a także obserwacją opartą na wcześniejszych doświadczeniach. Przyjęto definicję Międzynarodowego Towarzystwa Badań nad Bólem: „Ból jest nieprzyjemnym,  zmysłowym,  emocjonalnym odczuciem związanym lub opisanym jako takie uszkodzenie tkanek” (K. Suchocka, 2008 s.16).

Mechanizm bólu polega na tym, że informacje są przekazywane z ośrodkowego układu nerwowego do mięśni reagujących przykurczem, dzięki czemu ruchliwość bolesnego kręgosłupa jest ograniczona. W konsekwencji każdy dodatkowy ruch wywołuje ból i dalsze przykurcze mięśni. W ten sposób powstaje tzw. zamknięte koło bólu. Co oznacza, że jeden mechanizm bólowy napędza drugi, czyli przykurcz, który powoduje wzrost bólu (W. Kułak, D. Kondzior, 2010).

Ból kręgosłupa jest poważnym problemem we współczesnej medycynie. Większość problemów związanych z kręgosłupem pojawia się po wykonaniu określonego ruchu, w wyniku czego pojawia się ból, unieruchamiający lub ograniczający normalne funkcjonowanie.

Uczucie bólu jest indywidualne dla każdej osoby. W związku z tym stworzono wiele skal, które mają zastosowanie w jego niezależnej ocenie. Ponadto przy ocenie bólu należy wziąć pod uwagę, że istnieje wiele czynników, które mogą wpływać na postrzeganie bólu, takich jak kondycja fizyczna lub zaburzenia funkcjonowania organizmu (A. Kubler, 2001).

Najpopularniejszą ze skal jest wizualno-analogowa skala VAS (Visual Analogue Scale). W tej skali ból szacuje się na 10-centymetrowy segment, gdzie „0” oznacza brak bólu, podczas gdy „10” oznacza największy ból, jaki pacjent może sobie wyobrazić.

W skali numerycznej (NRS Numerical Rating Scale) na jej podstawie pacjent wskazuje odpowiednią cyfrę od „0” do „10”, gdzie „0” oznacza brak bólu, a „10” najsilniejszy ból.

Ból krzyża może mieć wiele przyczyn. Najczęstszą przyczyną ich występowania są zmiany zwyrodnieniowe w krążku międzykręgowym i stawach międzykręgowych.

Aby określić lokalizację bólu u pacjenta, musimy zwrócić uwagę na trzy główne obszary:

  • bsiekiera lędźwiowa, jest bólem występującym między końcem wyrostka kolczastego kręgu TH 12 a końcem wyrostka kolczastego S1;
  • ból odcinka krzyżowego to ból ograniczony od góry przez koniec procesu kolczastego S1 i od dołu przez staw krzyżowo-guzowaty;
  • ból lędźwiowo-krzyżowy to ból obejmujący 1/3 dolnego odcinka lędźwiowego kręgosłupa i 1/3 górnego odcinka krzyżowego (J. Deszczyński, 2009).

Ból pleców można również podzielić w zależności od czasu wystąpienia:

  • ostry ból – objawy występują krócej niż 3 tygodnie
  • ból podostry – objawy bólowe występujące od 5 do 12 tygodni
  • bprzewlekły ból – objawy bólowe występujące dłużej niż 3 miesiące.

Przewlekłe bóle z okresowymi objawami rwy kulszowej, bóle i skurcze łydek, utrudniające chodzenie, zwłaszcza podczas schodzenia, są charakterystyczne dla zwężenia kanału kręgowego (J. Dobrogowski, 2012).

Rozproszony ból, zwykle stopniowo wzrasta. Napina się po siedzeniu, staniu i ruchach tułowia, ustępuje w pozycji leżącej.  Bóljest szczególnie charakterystyczny dla choroby krążka międzykręgowego (T. Guranowski, 2002).

Ostre bóle, które pojawiają się nagle z dramatycznym przebiegiem, powodujące odruchowe skurcze mięśni, unieruchomienie tułowia. Taki pacjent nie jest w stanie utrzymać pozycji stojącej lub siedzącej, w pozycji leżącej ostry ból trwa do około 2 dni, podczas gdy ból o mniejszym nasileniu trwa do 3 tygodni. Ostry ból jest charakterystyczny dla pęknięcia pierścienia włóknistego i tykania fragmentów jąder między tylnymi krawędziami trzonów kręgów (A. Dziak, 2007).

Rwa kulszowa to ból, który rozprzestrzenia się wzdłuż nerwu kulszowego. Jest to sygnał uszkodzenia krążka międzykręgowego. Zwykle jest to ból w okolicy pleców i pośladków oraz tylnej powierzchni uda. Ból może nasilać się i promieniować poniżej kolana, łydki, stawu skokowego i stopy (M. Domżał, 2011).

Ból krzyża i rwa kulszowa występujące jednocześnie są rzadkie. Pojawia się natychmiast po przeciążeniu kręgosłupa. Ból jest ciężki. Przyczyną jest pęknięcie pierścienia włóknistego i wypchnięcie jądra miażdżycowego.

Pęknięcie kości udowej występuje w przebiegu podrażnienia korzenia L4. Ból pojawia się wzdłuż przedniej powierzchni uda, który nasila się podczas zginania stawu kolanowego w pozycji leżącej na brzuchu. Ponadto dochodzi do osłabienia odruchu kolana i niedowładu mięśnia czworogłowego (A. Dziak, 2007).

Ból promieniujący do skóry w okolicy krzyżowej jest spowodowany podrażnieniem korzenia nerwowego poprzez przesunięcie jądra miażdżycowego. W późniejszych stadiach choroby bóle są łatwe do zlokalizowania i nasilenia pod wpływem ruchów, ponieważ zmiany zwyrodnieniowe i zniekształcające zachodzą w stawie międzytrzonowym i stawach międzydzielnych.

Pacjent zmagający się z bólem w okolicy lędźwiowej przyjmuje charakterystyczną postawę ciała, która spowodowana jest usztywnieniem tego odcinka kręgosłupa. Tułów porusza się do przodu poprzez ugięcie w stawach biodrowych, kolanowych i skokowych. Z drugiej strony dotyka ziemi tylko palcami. Chory przyjmuje taką postawę nieświadomie, ponieważ tak czuje się najlepiej. Często pacjenci zginają nogę w biodrze i kolanie, aby zmniejszyć nacisk i rozciąganie nerwu kulszowego (J. Kiwierski, 1997).

Ból stanowi jeden z najbardziej charakterystycznych i dominujących objawów w przebiegu dyskopatii lędźwiowej, często będąc pierwszym i najbardziej uciążliwym sygnałem, który skłania pacjentów do konsultacji lekarskiej. Jego etiologia związana jest z patologicznymi zmianami w obrębie krążków międzykręgowych – struktur odpowiedzialnych za elastyczność i amortyzację w kręgosłupie. W przypadku odcinka lędźwiowego, który odpowiada za utrzymanie znacznej części ciężaru ciała oraz wykonywanie złożonych ruchów, przeciążenia i mikrourazy mogą prowadzić do degeneracji dysków, co skutkuje ich uwypukleniem lub przepukliną. Te zmiany mechaniczne mogą z kolei uciskać na korzenie nerwowe wychodzące z rdzenia kręgowego, wywołując intensywny ból o charakterze miejscowym lub promieniującym.

Charakter bólu w dyskopatii lędźwiowej jest zróżnicowany i zależny od zaawansowania procesu chorobowego oraz od lokalizacji uszkodzonego krążka międzykręgowego. Najczęściej pacjenci skarżą się na ból ostry, przeszywający, który może promieniować do pośladka, uda, a nawet stopy – co jest typowe dla rwy kulszowej, będącej częstym powikłaniem dyskopatii. Ból może mieć także charakter tępy, narastający stopniowo, szczególnie w fazie początkowej zmian zwyrodnieniowych. Dolegliwości bólowe są często opisywane jako palące, świdrujące lub kłujące i nasilają się przy określonych ruchach ciała, długotrwałym siedzeniu, pochylaniu się, czy podnoszeniu ciężarów. Częstym zjawiskiem jest także występowanie bólu nocnego, który zakłóca sen i wpływa na jakość życia pacjenta.

Jednym z istotnych aspektów bólu w przebiegu dyskopatii lędźwiowej jest jego wpływ na funkcjonowanie codzienne. Pacjenci często ograniczają aktywność fizyczną, unikają schylania się, chodzenia na dłuższe dystanse czy wykonywania czynności wymagających wysiłku. W skrajnych przypadkach może dojść do całkowitego unieruchomienia chorego w pozycji leżącej. Ograniczenia te, poza fizycznym dyskomfortem, prowadzą także do zaburzeń psychicznych, takich jak obniżony nastrój, lęk czy depresja. Przewlekły ból w dyskopatii wiąże się również z ryzykiem wystąpienia tzw. zespołu bólu przewlekłego, w którym dochodzi do patologicznego utrwalenia bodźców bólowych w ośrodkowym układzie nerwowym, niezależnie od trwającej przyczyny somatycznej.

W procesie diagnostycznym ból pełni zatem funkcję kluczową – zarówno jako sygnał ostrzegawczy, jak i wskaźnik progresji choroby. Szczegółowy wywiad z pacjentem dotyczący charakteru, lokalizacji, intensywności i okoliczności występowania bólu pozwala na wstępne rozpoznanie. Dodatkowe objawy neurologiczne, takie jak mrowienie, drętwienie kończyn dolnych czy osłabienie siły mięśniowej, są sygnałem, że ucisk na korzenie nerwowe jest istotny i może wymagać intensywniejszego leczenia. Badania obrazowe, takie jak rezonans magnetyczny (MRI) lub tomografia komputerowa (CT), pozwalają na potwierdzenie obecności przepukliny jądra miażdżystego i ocenę jej wpływu na struktury nerwowe.

Leczenie bólu w dyskopatii lędźwiowej opiera się na podejściu wieloetapowym i kompleksowym. W fazie ostrej dominuje leczenie objawowe – stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), leków rozluźniających mięśnie oraz silniejszych analgetyków w przypadku bardzo intensywnego bólu. Równie ważna jest fizjoterapia, która poprzez odpowiednio dobrane ćwiczenia i techniki manualne może przyczynić się do zmniejszenia napięcia mięśniowego, poprawy elastyczności tkanek oraz zmniejszenia ucisku na struktury nerwowe. W niektórych przypadkach stosuje się blokady nerwowe lub zastrzyki z kortykosteroidami w celu złagodzenia dolegliwości. Leczenie operacyjne zarezerwowane jest dla pacjentów, u których leczenie zachowawcze nie przynosi rezultatów lub występują objawy poważnego ucisku na struktury neurologiczne, grożące trwałym uszkodzeniem.

Podsumowując, ból w przebiegu dyskopatii lędźwiowej stanowi najważniejszy objaw kliniczny, który decyduje o przebiegu diagnostyki, doborze terapii oraz dalszym rokowaniu pacjenta. Jego obecność, charakter i nasilenie są kluczowe dla monitorowania postępów leczenia oraz oceny skuteczności zastosowanych metod. Z uwagi na jego wpływ na codzienne funkcjonowanie i dobrostan psychiczny chorego, konieczne jest kompleksowe podejście terapeutyczne, łączące leczenie farmakologiczne, rehabilitację oraz edukację pacjenta w zakresie ergonomii i profilaktyki schorzeń kręgosłupa.

Zagadnienia jakości życia w świetle badań

~ prace ~ Dodaj komentarz
5/5 - (1 vote)

Badania nad jakością zmieniły podejście do pacjentów na bardziej holistyczne, co spowodowało wzrost subiektywnego zainteresowania odczuciami pacjenta dotyczącymi choroby, leczenia i problemów życiowych (K. Walden – Gołuszko, 1999).

Postęp medycyny zwiększył skuteczność leczenia i utrzymywania przy życiu chorych i niepełnosprawnych, a tym samym potrzebę doprowadzenia uratowanego życia do znośności, a nawet szczęścia (L. Wołowicka, 2001).

Jakość życia danej osoby jest subiektywną oceną, która zależy od cech osobowości, stanu psychicznego oraz systemu wartości i preferencji. Wyniki przeprowadzonych badań nad jakością życia pacjentów ze zdiagnozowanym nowotworem wykazały, że właściwa pomoc psychologiczna i psychoterapeutyczna znacząco przyczyni się do poprawy jakości ich życia (M. Majkowicz, 1997).

W przypadku pacjentów z przewlekłym niedokrwieniem kończyn dolnych wynika, że jakość życia jest związana z wyborem terapii. Z medycznego punktu widzenia terapia małoinwazyjna, co oznacza, że przy mniejszej liczbie powikłań, nie jest postrzegana w ten sam sposób przez pacjentów (M. Zdzienicki, 2008).

Na samoocenę jakości życia pacjentów z nadciśnieniem tętniczym silnie wpływa stosunek do choroby i długotrwały stres. Ponadto u tych pacjentów zaobserwowano obniżony poziom samopoczucia, spadek energii, wyższy poziom odczuwania bólu i wyższy poziom izolacji społecznej (M. Zygmuntowicz, M. Olszanecka – Glinianowicz, J. Chudek, 2011).

Stwardnienie rozsiane jest chorobą z licznymi objawami klinicznymi, które negatywnie wpływają na jakość życia pacjentów. Głównym czynnikiem obniżającym poziom satysfakcji jest funkcjonowanie fizyczne, które ma wpływ na ograniczanie ról społecznych (D. Rość, J. Kowalik, 2008).

Oceniając jakość życia pacjentów z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc można stwierdzić, że duszność nie jest główną przyczyną obniżenia jakości życia, ale niemożności palenia (K. Bąk – Drabik, D. Ziora, 2004).

Testy jakości życia są akceptowane przez pacjentów, ponieważ uważają je za terapeutyczne, ponieważ koncentrują się na kwestiach ważnych dla pacjenta. Dostarczają danych o sytuacji pacjenta, pozwalają dostrzec problemy i podjąć działania w celu ich rozwiązania (J. Meyza, 1997).

Jakość życia to pojęcie niezwykle szerokie, wieloaspektowe i interdyscyplinarne, obejmujące zarówno wymiar materialny, jak i niematerialny ludzkiej egzystencji. W świetle prowadzonych badań, zagadnienia związane z jakością życia coraz częściej stają się przedmiotem analiz nie tylko socjologicznych, ale także ekonomicznych, psychologicznych, medycznych i politologicznych. Badacze próbują uchwycić, jak różnorodne czynniki – od poziomu dochodów, przez stan zdrowia, po relacje społeczne – wpływają na subiektywne poczucie dobrostanu jednostki. Coraz częściej odchodzi się od oceny jakości życia wyłącznie na podstawie twardych danych ekonomicznych, na rzecz bardziej złożonego ujęcia, które uwzględnia również aspekty emocjonalne, środowiskowe i społeczne.

Jednym z podstawowych problemów w badaniach nad jakością życia jest kwestia jej definicji i operacjonalizacji. W zależności od przyjętej perspektywy badawczej, jakość życia może być rozumiana jako poziom zaspokojenia podstawowych potrzeb, dostęp do dóbr materialnych i usług, możliwość samorealizacji, poczucie bezpieczeństwa, wolność wyboru czy też satysfakcja z życia. Niektóre koncepcje kładą nacisk na obiektywne wskaźniki, takie jak PKB per capita, poziom zatrudnienia czy długość życia, inne natomiast uwzględniają przede wszystkim subiektywne oceny, np. zadowolenie z życia czy poziom odczuwanego szczęścia. Coraz powszechniejsze staje się podejście łączące oba te wymiary – obiektywny i subiektywny – jako najbardziej reprezentatywne dla kompleksowego ujęcia jakości życia.

W kontekście badań empirycznych, jakość życia analizowana jest w różnorodnych grupach społecznych i przestrzeniach geograficznych. Szczególnie istotne są badania porównawcze, które pozwalają uchwycić różnice pomiędzy krajami, regionami czy grupami zawodowymi. Przykładowo, badania Eurostatu czy OECD dostarczają cennych informacji na temat jakości życia w państwach członkowskich Unii Europejskiej, analizując takie wskaźniki jak poziom dochodów, zatrudnienie, edukacja, środowisko naturalne, zdrowie, bezpieczeństwo osobiste czy zaangażowanie obywatelskie. Dane te pozwalają na identyfikację obszarów wymagających interwencji oraz na formułowanie skutecznych polityk społecznych ukierunkowanych na poprawę warunków życia obywateli.

Jednocześnie coraz więcej badań poświęca uwagę jakości życia w ujęciu lokalnym i mikrospołecznym. Wskazuje się, że odczuwana jakość życia zależy w dużej mierze od najbliższego otoczenia jednostki – dostępności infrastruktury, jakości powietrza, poziomu hałasu, dostępności terenów zielonych, funkcjonowania lokalnych instytucji czy relacji sąsiedzkich. Lokalne badania ankietowe, wywiady pogłębione i analizy przestrzenne stają się nieocenionym źródłem wiedzy na temat subiektywnego odbioru rzeczywistości przez mieszkańców poszczególnych osiedli, dzielnic czy gmin. Tego typu dane często są wykorzystywane w planowaniu przestrzennym, działaniach samorządów i organizacji pozarządowych.

Warto także zaznaczyć, że jakość życia jest pojęciem dynamicznym i zmieniającym się w czasie, zarówno w kontekście rozwoju cywilizacyjnego, jak i indywidualnych etapów życia człowieka. Inne potrzeby i oczekiwania wobec życia mają osoby młode, inne osoby w wieku produkcyjnym, a jeszcze inne seniorzy. Badania jakości życia uwzględniają więc również kontekst demograficzny, kulturowy i pokoleniowy, analizując, jak różne grupy społeczne postrzegają własną sytuację życiową i co uznają za ważne. Przykładowo, wśród młodzieży większą rolę odgrywają relacje rówieśnicze, możliwość edukacji i rozwoju osobistego, natomiast u osób starszych większy nacisk kładzie się na zdrowie, opiekę społeczną i więzi rodzinne.

Na zakończenie warto wspomnieć o rosnącej roli badań jakości życia w polityce publicznej. Władze coraz częściej posługują się kompleksowymi wskaźnikami dobrostanu (np. indeks OECD Better Life Index) w ocenie skuteczności programów społecznych, inwestycji infrastrukturalnych czy inicjatyw zdrowotnych. Umożliwia to bardziej holistyczne podejście do rozwoju społeczno-gospodarczego, uwzględniające nie tylko wzrost gospodarczy, ale również poprawę dobrostanu społecznego. Jakość życia staje się więc nie tylko przedmiotem naukowych analiz, ale również konkretnym celem działań politycznych i społecznych, służących tworzeniu bardziej sprawiedliwego i zrównoważonego społeczeństwa.

Ocena skuteczności nowego systemu finansowania służby zdrowia

~ prace ~ Dodaj komentarz
5/5 - (1 vote)

System procedur w opinii szefów departamentu

Zmiana systemu finansowania usług szpitalnych miała wpływ na wszystkie trzy grupy biorące udział w systemie:

  • płatnik – Kasa Chorych,
  • świadczeniodawcy – szpitale,
  • odbiorcy – pacjenci

W ankiecie przeprowadzonej w połowie 2000 roku skierowanej do kierowników oddziałów chirurgicznych i ich zastępców 75% respondentów opowiedziało się za szeroko zakrojoną korektą systemu procedur, natomiast 255 uważało, że konieczne są jedynie drobne korekty.

Podobne badanie przeprowadzono w 2002 r.Odpowiedzi dodatkowo potwierdziły akceptację środowiska .10% kierowników departamentu było zdania, że system osiągnął już zadowalający poziom i nie ma potrzeby jego dalszego rozwoju .80% uważa, że wymagane  są tylko drobne korekty  . Natomiast tylko 10% opowiada się za dalszą kompleksową korektą systemu.[1]

Wykres.3.3.2.1. Stopień akceptacji systemu procedur przez kierowników oddziałów chirurgicznych (na podstawie badań przeprowadzonych w latach 2000 i 2002)

Źródło:Biuletyn Funduszu Zdrowia nr 12/2002.s.14

Konsekwencje dla świadczeniodawców:

  • zrównanie świadczeniodawców pod względem stawki za wykonywane przez nich zabiegi,
  • zniesienie limitów świadczeń było bardzo ważnym czynnikiem przede wszystkim dla szpitali, które z powodu limitów odnotowały straty w 1999 r.,

Nowy system bardzo wyraźnie dowiódł potrzeby restrukturyzacji oddziałów.

Efektem jest rosnąca liczba wydzielanych części lub przekształcenia całych oddziałów chirurgicznych i ginekologicznych oraz położniczych w oddziały dla osób przewlekle chorych. Na osobnych łóżkach chirurgicznych tworzone są oddziały obserwacyjno-diagnostyczne. Obecnie żaden ze szpitali rozliczających się w nowym systemie nie zaprzecza zasadności wprowadzenia nowego systemu, ale pojawiają się liczne sygnały dotyczące poziomu finansowania procedur.

W badaniu z 2002 r. 50% świadczeniodawców wskazało, że wszystkie procedury były niedoceniane, a pozostałe 50% wymieniło co najmniej trzy niedoszacowane procedury .

  • motywowanie dyrektorów szpitali do zatrudniania personelu na podstawie umów cywilnoprawnych zawierających elementy powiązania płac i efektywności
  • motywowanie dyrektorów szpitali i kierowników oddziałów do przyjmowania na oddział specjalistów o wyższych kwalifikacjach w celu poszerzenia zakresu świadczonych usług o zabiegi z wyższego poziomu.

Według przeprowadzonych badań, w 2000 roku tylko 26% chirurgów przyznało, że nowy system motywuje ich do zmiany personelu na oddziale, w 2002 roku opinia ta wynosiła już 43% kierowników gabinetów.

Wykres 3.3.2.2.  Wpływ systemu na sytuację kadrową lekarzy (na podstawie badań przeprowadzonych wśród ordynatorów oddziałów chirurgii w latach 2000 i 2002 oraz kierowników oddziałów ginekologicznych w 2002 r.)

Źródło: Biuletyn Zakładów Ubezpieczeń Zdrowotnych nr 12/2002, s. 15

  • mobilizacja lekarzy do zwiększenia liczby zabiegów
  • skrócenie czasu oczekiwania na przyjęcie, co uniemożliwia zwiększenie przychodów

Wykres 3.3.  Liczba wykonanych operacji w porównaniu z okresem przed wprowadzeniem systemu

( na podstawie badań przeprowadzonych wśród ordynatorów oddziałów chirurgii w latach 2000 i 2002 oraz kierowników oddziałów ginekologicznych w 2002 r.)

Najważniejszym uczestnikiem rynku świadczeń zdrowotnych jest pacjent, dla którego dostępność świadczeń medycznych i jakość świadczeń zdrowotnych ma największe znaczenie.

Zwiększyła się dostępność usług dla pacjenta. Zniesienie podstawowego ograniczenia dostępności, jakim było ograniczenie usług przez płatnika, spowodowało zniknięcie lub znaczne skrócenie kolejek pacjentów oczekujących na indywidualne zabiegi.

Rysunek nr 4 Wpływ systemu na dostępność usług (na podstawie badań przeprowadzonych wśród ordynatorów oddziałów chirurgii w latach 2000 i 2002 oraz kierowników oddziałów ginekologii w 2002 r.)

Poprawy jakości usług można się spodziewać również ze względu na zwiększoną konkurencję między szpitalami. We wspomnianym badaniu z 2000 r. 55% respondentów przyznało, że nowy system finansowania spowodował wystąpienie lub nasilenie konkurencji między szpitalami w celu przyciągnięcia jak największej liczby pacjentów, natomiast 40% uznało, że taka konkurencja stanie się widoczna w najbliższym czasie.             W badaniu przeprowadzonym w 2002 r. aż 84% kierowników oddziałów chirurgicznych i 86% kierowników oddziałów ginekologii zauważyło istniejącą konkurencję między szpitalami, odpowiednio 11% i 9% było zdania, że konkurencja między szpitalami lub oddziałami nie jest w ogóle potrzebna (wykres 5)

Wpływ systemu na powstawanie konkurencji między oddziałami (na podstawie badań przeprowadzonych wśród ordynatorów oddziałów chirurgii w latach 2000 i 2002 oraz ordynatorów oddziałów ginekologii w 2002 roku).

Wykres5 Wpływ systemu na powstawanie konkurencji między oddziałami (na podstawie badań przeprowadzonych wśród ordynatorów oddziałów chirurgii w latach 2000 i 2002 oraz ordynatorów oddziałów ginekologicznych w 2002 r.)

Cenne wykonanie zabiegów chirurgicznych w okresie dziesięciu miesięcy 2000 roku przez dwa sąsiadujące ze sobą oddziały chirurgiczne

 Wykres 6.Przykład konkurencji między oddziałami chirurgicznymi sąsiednich szpitali średniej wielkości w 2000 r.

 Wartościowe wykonywanie zabiegów przez dwa sąsiadujące ze sobą oddziały położniczo-ginekologiczne w latach 2001-2002

Wykres 7. Przykład konkurencji sąsiednich oddziałów ginekologicznych i położniczych w latach 2001-2002

Wpływ ekonomiczny na świadczeniodawców

Szpitale, zarządzając w warunkach konkurencji na rynku, niejawnymi informacjami o kosztach ponoszonych na funkcjonowanie poszczególnych oddziałów. W związku z tą sytuacją trudno jest ocenić efekt i wynik finansowy w latach 2000-2002, jaki przyniosło i przynosi wdrożenie procedur leczenia u każdego z usługodawców. Ze względu na tajemnicę tych informacji trudno jest również ocenić, dlaczego niektóre szpitale osiągają zyski, a inne mają oczywistą stratę.

Oceniając efektywność ekonomiczną procedur, możemy wziąć pod uwagę wskaźniki makroekonomiczne:

  • wzrost cen towarów i usług konsumpcyjnych

w 2001 r. w porównaniu do 2000 r. -5,5%

w 2002 r. w porównaniu z 2001 r. -4,5 %

  • średnie miesięczne wynagrodzenie w województwie zachodniopomorskim

w I kwartale 2000 roku -1604,02 zł

w I kwartale 2001 roku -1767,55 zł wzrost o 10,1%

w I kwartale 2002 roku -1885,71 zł wzrost o 6,5%

  • wydatki na opiekę zdrowotną z kas chorych (łącznie) – informacja Ministerstwa Zdrowia

rok 2000 -23 500 864 zł

rok 2001 – 26 300 800 zł wzrost o 11,9%

rok 2002 – 26 191 000 zł spadek 0,4%

Łączną wartość środków przyznanych przez Zachodniopomorski Fundusz Zdrowia na leczenie zamknięte w latach 2000-2002 przedstawiono na wykresie

Rysunek 8.Wartość środków przyznanych przez IRKCH na leczenie zamknięte w latach 2000–2002

 W omawianych latach nastąpił wzrost wartości nakładów na usługi szpitalne. Poziom wzrostu przekroczył stopę inflacji w 2001 r. o blisko 14% , a w 2002 r. o ponad 7%. Tempo wzrostu płac było wyższe niż poziom wzrostu wydatków na opiekę zdrowotną z kas chorych ogółem (wykres 9)

Wykres 9.Porównanie wzrostu poziomu finansowania leczenia zamkniętego w ZRKCH z wybranymi wskaźniki makroekonomiczne .

Podsumowując, stwierdzono, że koszty placówek służby zdrowia składają się w 50-60% z kosztów pracy oraz pozostałych kosztów materiałów i energii. Biorąc pod uwagę wskaźniki wskazane na wykresie 9, można stwierdzić, że wzrost nakładów na leczenie szpitalne zaspokaja potrzeby spowodowane efektem inflacyjnym, a także presją na wzrost płac. Zrealizowany wzrost wartości nakładów na leczenie zamknięte nastąpił dzięki zastosowaniu systemu procedur leczniczych, w którym jedynym czynnikiem determinującym dochody jest usługa medyczna. Wartość jego funduszy prawie podwoiła się na przestrzeni lat (wykres 10).

Wykres 10Uchy w procedurach leczenia w latach 2000-2002

Na zwiększenie budżetu zabiegów leczniczych wpłynęły dwa podstawowe czynniki:

  • poszerzenie zakresu specjalności rozliczanych w ramach systemu
  • wzrost wyceny poszczególnych procedur.

W 2001 roku do systemu wprowadzono procedury z zakresu innych specjalności leczniczych. Efektem rozszerzenia pakietu usług była rezygnacja z rozliczania świadczeń na podstawie hospitalizacji oraz zwiększenie udziału systemu procedur leczniczych w budżecie leczenia stacjonarnego (Rys. 11)

Wykres 11. Udział procedur leczniczych w budżecie leczenia zamkniętego w latach 2000-2002

Efektem dążenia do utrzymania rentowności zabiegów leczniczych było zwiększenie ich wyceny. W 2001 roku w województwie wykonano 22930 zabiegów chirurgicznych z zakresu chirurgii ogólnej na łączną kwotę 47,6 mln zł, co dało średni przychód z zabiegu w wysokości 2 075 zł. W ciągu 6 miesięcy 2002 r. świadczeniodawcy wykonali 12 980 zabiegów operacyjnych za 26,6 mln zł za zabieg. Wzrost nominalny wyniósł 9,8%, realny – ponad 5%9 (Wykres 12)

Wykres12. Średnia cena procedury w latach 2001 i 2002

Przedstawione wartości finansowania świadczeń odnoszą się do całego rynku leczenia zamkniętego. W ciągu ostatnich trzech lat środki przekazywane na specjalności chirurgiczne zostały zwiększone o wskaźnik znacznie przekraczający inflację. Znaczna część jednostek wykorzystała swoje możliwości i dostosowała swoją organizację do rozwijającej się konkurencji o pacjenta, co zaowocowało wzrostem przychodów (Wykres 13)

Wykres 13. Dynamika wzrostu przychodów z realizacji zabiegów chirurgii ogólnej wśród liderów w latach 20000-2002 (rok 2000=100%)

 

Wzrost liczby zabiegów wykonywanych w niektórych szpitalach musiał pociągać za sobą zmniejszenie realizacji procedur u innych świadczeniodawców.

Wykres 14 Dynamika zmian przychodów z realizacji zabiegów chirurgii ogólnej w wybranych jednostkach w latach 2000-2002 (rok 2000-100%)

Nominalny spadek wartości świadczonych usług o około 30% w szpitalach E, F czy G przy wzroście cen zabiegów wskazuje na zmniejszenie aktywności poprzez ograniczenie wdrażania głównie operacyjnych procedur.

O wzroście lub spadku przychodów decydowali pacjenci wybierając spośród konkurencyjnych świadczeniodawców. Specjalizacja jednostek pozwoliła na poprawę jakości oferowanych usług. Wdrożenie większej liczby usług w najbardziej wydajnych szpitalach spowodowało redukcje poprzez zmniejszenie udziału kosztów stałych.

KONKLUZJA

Na podstawie analizy pracy wyciągnięto następujące wnioski:

Kasy Chorych miały być niezależnymi instytucjami ubezpieczeniowymi, które miały samodzielnie zarządzać finansami i pobierać składki od ubezpieczonych.

Kasy chorych powinny również wykorzystywać instrumenty finansowe do pomnażania środków finansowych, konkurowania ze sobą, pozyskiwania nowych członków, a środki zaoszczędzone lub pozyskane przez fundusz miały być przeznaczone na dodatkowe świadczenia dla ubezpieczonych.

1 kwietnia 2003 r. kasy chorych zostały zastąpione przez Narodowy Fundusz Zdrowia, którego działanie powinno być ukierunkowane na ujednolicenie stawek za hospitalizacje, równomiernie we wszystkich regionach kraju. Konieczne byłoby płacenie stawek za faktycznie wykonane usługi medyczne, a nie zakontraktowane, oraz stworzenie większego i nowocześniejszego dostępu do usług medycznych.

Społeczeństwo i personel medyczny życzyłby wszystkim „Stabilizacji systemu ubezpieczeń zdrowotnych i ochrony przed dalszymi reformami”.

[1] Biuletyn Funduszu Zdrowia nr 12/2002.p.14